Pasteurelosis ( Pasteurella )
GENEL BİLGİLER
Kolera adı ile bilinen bu hastalık, insanın yanı sıra kedi , köpek, tavşan gibi evcil hayvanlarda ve at, eşek, inek keçi gibi çeşitli hayvanda da gözlenmektedir. Hastalığa neden olan Pasteurella bakterisinin bir çok çeşidi bulunmaktadır. Bu bakteri ilk kez 1880 yılında Fransız bilim adamı Louis Pasteur tarafından bulunmuş ve ayrı bir hastalık olarak tanımlanmıştır. Güvercinlerde hastalığa neden olan mikrop, bu bakterinin Pasteurella multocida adı verilen bir türüdür. Güvercin kolerası olarak adlandırabileceğimiz bu hastalık, hayvanlardan insana bulaşabilen bir özelliğe sahiptir. İnsana bulaşma daha çok hastalığı taşıyan evcil hayvanların insanı ısırması ya da tırmalaması gibi olaylar sonucu gerçekleşmektedir. Bu nedenle güvercinden insana bulaşma fazla yaygın değildir. Gene de bu hastalığı taşıyan kuşlara sahipsek dikkatli davranmak gerekmektedir. Hastalık, kanatlı kümes hayvanlarında ve kuşlarda yaygın olarak gözlenmektedir. Tavuklar, hindiler, ördekler, kazlar, av kuşları serçeler, kafes kuşları ve güvercinler bu hastalığa sık yakalanmaktadırlar. Salgın hastalık formu gösteren Pasteurella çabuk bulaşan ve kolay yayılan bir karaktere sahiptir. Hastalığın en belirgin özelliği, sulu ishal şeklinde dışkı ve ani gelişen ölümdür.
BELİRTİLERİ
Hastalık, mikrobun alınmasını takiben 1–2 gün içinde kendini gösterir ve hastalığın belirtileri görülmeye başlar. Belirtilerin görülmesi ile birlikte çok kısa bir zaman içinde ani ölümler yaşanabilir. Genellikle ölümler 3–10 gün arasında gerçekleşmektedir. Kuş birden hareketsizleşir. Tüy kabartır ve gözlerini kapatmaya başlar. Yem yemez ya da yeme karşı çok az istekli görünür. Birkaç saat içinde depresyon hızlanır. Kuşun ateşi aniden yükselir. Ateş, 42–43 dereceye kadar çıkar. Sulu sarımtırak veya yeşil renkli ishal vardır. Bağırsakta yaralar oluşur ve bu yaralar dışkıda zaman zaman kan görülmesine neden olabilir. Hasta kuşlarda burun akıntısı, zor nefes alma ve aksırma vardır. Bazen nefes alıp verme sırasında hırıltılı sesler duyulabilir. Burun deliği, gözler ve gaga etrafı tüyleri keçeleşmiş bir görünümde olabilir. Başta şişme gözlenebilir. Hastalık tüm vücuda yayılabilir ve çeşitli organları etkileyebilir. Buna bağlı olarak iç organlarda doku yapısı değişiklikleri oluşur. Ölüm öncesi kuşlar ayakta duramama gibi bir davranış gösterirler, adeta yere yığılıp kalırlar. Ölüm, titreme ve çırpıntılı bir şekilde olur. Hastalığı bir şekilde atlatan kuşlarda bu hastalık müzmin bir biçim kazanır. Bu tür kuşlarda daha çok hastalık vücuda yayılmıştır. Ayaklarda topallama vardır. Yeme karşı isteksizlik ve belirgin kilo kaybı dikkat çekicidir. Bu kuşlar hastalığı atlatmakla birlikte hastalığı taşırlar ve bu nedenle sağlıklı kuşlarımızdan izole edilerek bakılmalıdırlar. Bu kuşlara uygulanacak antibiyotik tedavileri ile durumun iyileştirilmesi mümkündür.
BULAŞMA ŞEKLİ
Hasta kuşların dışkıları ve burun akıntıları hastalık mikrobunu taşır. Bu akıntıların sağlıklı kuşlarımızın tükettikleri yem ve içme sularına karışması hastalığın yayılmasını sağlar. Hastalık mikrobu dışkıda 1 ay, toprakta 3 ay kadar hayatta kalabilmektedir. Bu süre oldukça uzundur bu nedenle hastalık hızlı bulaşma ve yayılma eğilimine sahiptir. Mikrobun salmalarımızdaki güvercin tozu dediğimiz beyaz toza bulaşarak solunum yolu ile de alınması mümkündür. Ayrıca güvercinlerde gördüğümüz dış parazitlerin hastalığı yayabilme özellikleri bulunmaktadır. Bütün bunlardan çıkan sonuç, eğer salmamızda gerekli hijyenik şartları sağlarsak hastalıktan büyük oranda korunabileceğimizdir. Hastalığın kesin tanısı, dışkıda yapılacak mikroskobik analiz ya da ölü kuşların vücutlarında yapılacak otopsi sonucu koyulabilir.
HASTALIĞIN TEDAVİSİ VE KULLANILABİLECEK İLAÇLAR
Hastalığın bir özelliği de tedavisini yapmış bile olsak hastalığın bir süre sonra yenilenme eğiliminde olmasıdır. Bu bakımdan dikkatli ve titiz bir tedavi gerektirmektedir. Diğer bakteri nedenli hastalıklarda olduğu gibi Pasteurella da antibiyotiklerle tedavi edilebilmektedir. Ancak bu hastalıkta ölümler çok hızlı geldiği için bizler henüz hastalığın tanısını koymaya çalışırken kuşumuzu kaybetme durumu ile karşılaşabiliriz. Dolayısıyla tedaviye başlamaya fırsat bile bulamayabiliriz. Hastalığın en başında koyulacak doğru teşhis ve hemen başlanacak tedavi ile kuşlarımızı kurtarma şansı oldukça yüksektir. Bu hastalığın tedavisinde Tetracyline ve Enrofloxacin etken maddeli antibiyotiklerle birlikte vitamin takviyeleri kullanılmaktadır. Ancak bu iki etken maddeyi taşıyan aşağıdaki ilaçlar aynı anda kullanılmazlar. Sadece biri ya da önce birini kullanıp sonuç alamamışsak 7 gün aradan sonra ikincisi kullanılabilir.
ATAVETRİN ORAL SÜSPANSİYON
Atabay ilaç firmasının üretimi olan ilaç, bir şurup şeklindedir. Etken madde olarak her ml’de, 80 mg Trimetoprim ve 400 mg sulfadiazin bulundurur. Geniş spekturumlu ve kesin tesirli bir antibiyotiktir. Kanatlı hayvanlarla birlikte güvercinlerde de kullanılabilir. Güvercinlerin Salmonella, E.Coli ve Pasteurella gibi bakteriyel hastalıklarına iyi gelir. Güvercinler için kullanılabilecek doz, kuş başına 7.5 mg etken maddedir. Bunu sağlayabilmek için 5 litre suya 0.5 ml ilaç karıştırmak gerekmektedir. Bu dozu tam verebilmek için kullanılmayan bir plastik enjektör yardımı ile 0.5 ml çekilebilir. Tedaviye 5 gün süre ile devam edilir. 4-5 gün ilaca ara verilip iyileşme sağlanmamışsa aynı doz tekrar edilebilir. Ticari şekli 50 ve 200 ml’lik şişeler halindedir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta, sulfa grubu ilaçları kuşlarımızda kullandığımızda kuşlarımızın kalsiyum kaynaklarından uzak tutulması gerektiğidir. Kalsiyum içeren ilaçlar, gaga taşları, gritler, ahtapot kemikleri, kursak taşı gibi materyallerin salmadan uzaklaştırılması gerekmektedir. Yanında takviye olarak vitamin kullanılması uygundur. Bavitsole kullanılabilir.
GEOSOL TOZ
Oxytetracyline etken maddeli bir ilaçtır. 1 gram toz içeriğinde 55 mg etken madde bulundurur. Bir ölçek 2.5 gramdır ve 137.5 mg etken madde içerir. Geosol toz, Vetaş ilaç firmasının bir üretimi olup, veteriner ilaçları satan eczane ve ecza depolarında bulunur. Anti-bakteriyeldir. Kanatlılarla birlikte güvercinlerde de kullanılabilir. Güvercinlerin bakteri etkenli hastalıklarının tamamında kullanılabilmekle birlikte özellikle, Stereptococcosis, Pasteurelosis ve CRD hastalıklarından Mycoplasmosis ve Haemophillus hastalıklarına iyi gelir. Ticari şekli 20 ve 100 gr’lık kavanozlar halindedir. Güvercinler için 2.5 litre içme suyuna yarım ölçek toz karıştırılıp eritildikten sonra kullanılabilir. İlaç 5 gün süre ile uygulanır. Hastalığın devam etmesi durumunda 7 gün aradan sonra tekrar aynı doz kullanılabilir. Bu ilaç kullanılırken yanında vitamin takviyesi yapmakta yarar vardır. Polivitamin forte uygundur.
BAYTRİL % 2.5 ORAL SOLÜSYON
Bayer ilaç firmasının bir üretimidir. Kuvvetli bir anti – bakteriyeldir. Etken maddesi Enrofloxacin’dir. 1 cc (ml) ilaç 25 mg etken madde içerir. Aynı ilacın % 10 konsantrasyona sahip olanı da vardır. Ancak %2.5’luk olan güvercinler için daha uygundur. Hem de fiyat olarak daha ucuzdur. Veteriner ilaçları satan eczane ve ecza depolarında bulunur. Ticari şekli 25 ve 100 gr’lık ambalajlar halindedir. Kanatlı hayvanlarla birlikte güvercinlerde de kullanılabilir. Güvercinlerde başta Salmonella ve E.Coli olmak üzere, Pasteurella ve kısa adı CRD olan kronik solunum yolları hastalıklarında kullanılmaktadır. Kullanılacak doz, güvercin için, kuş başına 5 mg’dır. Bu dozu sağlayabilmek için, 2 litre suya 0.5 cc ilaç karıştırmak uygundur. Bu dozu tam verebilmek için kullanılmayan bir plastik enjektörden yararlanabilirsiniz. Tedaviye 5 gün süre ile devam edilmelidir. Ticari şekli 20, 50, ve 100 ml’lik şişeler halindedir. Salmanızda yumurtlamak üzere olan kuşlarınız ya da bir aydan küçük yavrularınız varsa bu ilacı kullanmayınız. Yavrularda sakatlıklara neden olabilmektedir. Ayrıca Kloranfenikol ve Tetra grubu antibiyotiklerle birlikte kullanılmaması yerinde olur. Mangnezyum ve alüminyum gibi maddeler içeren mineral takviyeleri ile birlikte kullanıldığında etken maddenin emilmesi azaldığından fazla önerilmez. Bu ilaçla birlikte vitamin takviyesi uygundur. Polivitamin forte kullanılabilir.
NOBİLİS FC İNAC. (PASTEURELLA AŞISI)
İntervet firmasının bir üretimi olan aşı, kanatlı hayvanlarda görülen Pasteurella hastalığı için hazırlanmış inaktif bir aşıdır. Güvercinlerde de uygun doz seçilerek kullanılabilir. Enjektör aracılığı ile boyundan deri altına yapılır. Kullanılmadığı zaman 2–8 derece arasında buzdolabında saklanmalıdır. Açılan şişeler 3 saat içinde kullanılmalıdır. Kullanılmadan önce şişenin iyice çalkalanması gerekmektedir. Ticari şekli 500 ml (1000 doz) şişeler halindedir. Doz ve kullanım şekli için prospektüse bakılmalıdır.
ÖNEMLİ NOT: Hastalığa yakalanmış kuşlarımızda aşı kullanamıyoruz. Aşı uygulaması sadece sağlıklı güvercinlerimizi hastalıktan korumak içindir.
NOT: Yukarıda sıraladığım ilaçlar özellikle önereceğim ilaçlar ancak bu ilaçların dışında, Neoprim Toz, Siproksin Toz, ve Alfoxil Toz gibi ilaçlarda bu hastalığın tedavisinde kullanılabilmektedir ve oldukça etkilidirler.
Yazan: Yavuz İşçen
E-posta: boletus@mynet.com